Dr Radojka Praštalo Vladimir DVORNIKOVIĆ ( 1888-1956) “KARAKTEROLOGIJA JUGOSLOVENA”

Dr Radojka Praštalo

Vladimir DVORNIKOVIĆ ( 1888-1956) “KARAKTEROLOGIJA JUGOSLOVENA” 1939, reprint PROSVETA 1990., 1066 stranica i 2000.,1072 sa predgovorom Vladete Jerotića.

Knjiga je impresivno, svestrano  naučno djelo u čije stvaranje je autor uložio  sve svoje znanje, životno i radno iskustvo, energiju i ljubav.  Nevjerovatno je koliki je broj naučnih radova, uglavnom inostranih, autor citirao. A još više je unio svojih analiza i svojih  rezultata istraživanja. Za ovakvo djelo  inspiracija mu je svakako bio Jovan Cvijić, pa se  može smatrati da je Dvorniković nastavio upravo tamo gdje je Cvijić stao. Medjutim, on nije išao samo u dubinu, već i u širinu. Impresivna je njegova multidisciplinarnost i poznavanje  dodirnih nauka, kao što su  lingvistika, muzika, filozofija, psihologija,  biologija, anatomija, Frojdova psihoanaliza,  i sl., tj sve što ima ikakve dodirne veze sa karakterologijom.

U svom predgovoru drugom reprintu, Vladeta Jerotić, između ostalog, kaže:

“Dvorniković se iskreno i sa razlozima zalagao za jedinstvo i zajedništvo Jugoslavije. On nije bio zaslepljen idejom jugoslovenstva niti ju je prihvatio nekritički; on je jasno uočavao sve što je različito kod naših naroda. Smatrao je da tih različitosti i treba da bude, ali je strepeo od njihovog preovlađivanja u mogućem raspadanju nikada učvršćenog jedinstva jugoslovenskih naroda.” A ja bih dodala: Dvorniković se zalagao za  ujedinjenje južnoslovenskih naroda na naučnoj, a ne na političkoj osnovi, a to je dobro utemeljio svojim naučnim radom. Nažalost, zbog i javnog iznošenja rezultata svojih naučnih istraživanja on je proganjan još za vrijeme studentskih dana u Beču od strane AU monarhije, koja mu je zbog toga obustavila i stipendiju. Kad je nakon sticanja doktorata  postao profesor na zagrebačkom sveučilištu, stigla ga je ista sudbina, što zbog toga što je bio mnogo bolji u struci od svojih kolega, a što zbog  nepodesnosti njegovih naučnih tvrdnji  o porijeklu balkanskog stanovništva koja  se kosila sa političkom pretenzijama hrvatskih političara. Zbog toga su ga penzionisali 1926. kad je imao samo 38 godina! Nakon toga je otišao u Beograd gdje je još izvjesno vrijeme radio u ministarstvu obrazovanja, da bi ga  i od tamo prije vremena uklonili da im ne smata, pa je 1938. ponovo penzionisan i to trajno! Jedini koji je bio svjestan grandioznosti njegovog djela bio je knjižar i izdavač Geca Kon koji ga je materijalno pomagao da dovrši svoje kapitalno djelo KARAKTEROLOGIJA JUGOSLOVENA, štampano  1939.  godine u Beogradu.  U tom djelu je on pokazao i dokazao koliko su stanovnici  Kraljevine Jugoslavije bili međusobno slični, mada su  neki  žarko željeli da budu različiti i u tom smislu se upinjali iz petnih žila, te tako doveli do svih potonjih  stradanja  našeg stanovništva. Inače, njegova nepotpuna bibliografija broji oko 470 naslova, a ostavio je i vrlo lijepe i živopisne akvarele.

Dvorniković je bio  veoma osjećajan čovjek. Naime, on je veći dio života proveo sa ženom koju je pjesnik Jovan Dučuć zaveo, unesrećio i ostavio, čime je postao svjedokom ove velike tragedije.  Glumica Jovanka Jovanović, ranije udata za trgovca Todorovića, razvrgla je svoj prvi brak upravo zbog nasrtljivog pjesnika Dučića i otišla sa njim u ambasadu u Sofiju, gdje mu je  rodila sina Jovicu, koji će sredinom tridesetih godina počiniti samoubistvo. Možda je baš zbog svega toga Dvorniković  smatrao poetu uzorkom tog hajdučkog mentaliteta, koji uvijek sudbini pojedinca pretpstavlja mutnu i maglovitu sudbinu kolektiviteta.

Pišući o hajdučkom hercegovačkom mentalitetu kao glavnom uzroku naših velikih političkih zala, profesor Zagrebačkog sveučilišta dr Vladimir Dvorniković je ovako skicirao njegove protagoniste:

“To su ljudi puni neispravnosti i podmuklosti prema ljudskom društvu. Uvek su spremni na prepad, otvoreno i podmuklo postižući uspehe, ne toliko svojim sposobnostima i radom, koliko stalnim razvijanjem svojih protusocijalnih nagona.  Hajdučki tip posjeduje veliku socijalnu prodornost, jer ne mari za društvene norme niti pravila, nego ih ruši da bi postigao svoj cilj. “ Najveći” Srbi i Hrvati dolazili su uvijek iz Hercegovine, mada su rodovsko-genetski uvijek bili bliži jedni drugima, negoli autohtonim Srbima ili Hrvatima. A ta njihova ljubav prema naciji svodila se isključivo na ambiciju da oni budu njezini glavni predvodnici, ratnici, pjesnici, glavni ideolozi i tumači.”

U enciklopediji JLZ-a iz perioda real-socijalizma, Dvorniković jedva da se i pominje: samo sa tri reda teksta u kojima je navedeno da je bio sveučilšni profesr, filozof i pisac. O njegovom kapitalnom djelu KARAKTEROLOGIJA JUGOSLOVENA, koju je inače posvetio svojoj supruzi Jovanki,  ne piše niti jedna jedina riječ!

Prava je šteta što je ovakav sveobuhvatan i opsežan naučni rad, koji je mogao  pravilno usmjeriti  južne Slovene, 1945. godine ZABRANJEN! Ova knjiga je  odstranjena iz svih biblioteka, a ime Dvornikovića, kao ni Cvijića, NISU SE SMJELA NITI SPOMENUTI  za čitavo vrijeme trajanja real-socijalizma. Pa čak ni kad je Broz umro, njegovi  “nastavljači” su još uvijek onemogućavali reprint ovog kapitalnog djela, tako da se on pojavio tek 1990., tj suviše kasno da bi mogao polučiti svoje pozitivne rezultate. Rat je tada već počinjao, pa ovakve knjige više niko nije čitao. Nažalost…

A njegov autor je u toku svog života stalno bio proganjan, počev od strane austrougarske vlasti koja mu je zbog njegovih naprednih misli i objektivnih naučnih radova obustavila stipendiju, a zatim od iskompleksiranih i inferiornih  „kolega“ na zagrebačkom sveučilištu koji su se bojali takve konkurencije, pa do Brozovih bezumnih aparatčika, tako da je čitav život živio u oskudici. A na kraju, optužen od komunista kao „revizionista“ umro je  pod sumnjivim okolnostima u beogradskoj bolnici prilikom rutinske (!?) operacije žuči 1956. godine u 67 godini života. Danas je gotovo zaboravljen, kao svi veliki ljudi koji su zadužili južnoslavenske narode. Međutim, redakcija obrazovnog programa RTS je nedavno ( 2009.) u okviru ciklusa dokumentaraca  pod nazivom ZABORAVLJENI UMOVI SRBIJE, njega uzela kao prvog, u želji da mu se bar tako oduži za njegovo grandiozno djelo.

Je li karakter  nepromjenjiv?

Osnovni činioci karaktera se nasljedjuju, ali se karakter u cjelini, ne može smatrati nepromijenjivim.   ( Savremena nauka smatra da se najviše do 30% karaktera nasljeđuje, a ostalo se stiče odgojem, okruženjem i sl. Medjutim, i na tih 30 % se u izvjesnoj mjeri može uticati).

Kako se odredjuje karakter jednog naroda?

Da li je to uopće moguće ili se ipak mora ograničiti na karaktere samo plemenskih i regionalnih tipova? Ovo pitanje se nametnulo kao rezultat teškoća i protivrječnosti u koje se redovito zapada pri pokušaju da se odredi karakter jednog naroda, npr. Francuza, Nijemaca i dr. U svim takvim pokušajima javile su se nepremostive teškoće, a čini se da su najveće one koje su se javile pri pokušaju određivanja karaktera Slovena, a protivrječnosti koje su se  pojavile idu od  mišljenja o dobroćudnoj slavenskoj duši do  svireposti i podmuklosti. Jedno od poznatijih mišljenja o Slovenima je ono koje tvrdi da su slovenska slabost i beskarakternost, te naklonjenost međusobnim zadevicama i zavist krivi što  su Sloveni ostali zarobljeni i politički neslobodni ( pisano pre I svj. rata). Što je razlog tolikim razmimoilaženjima? Vjerovatno činjenica da karakterologija nije egzaktna kao matematika, ali i činjenica da  jedan narod nije homogen i da svi njegovi članovi ne moraju nužno poticati od istog plemena, što  se u trenutku razmatranja karaktera nedovoljno zna. Zato je opravdano posmatrati karakter  jednog naroda regionalno, što je radio Cvijić. Nakon njega je to nastavio Jovn Erdeljanović, a velik doprinos karakterologiji je dao i njemački slavist Gerhard Gezeman. On je, kao i Cvijić, dao sintezu o našim  etničkim i kulturnim grupama u svojim djelima “TIPOLOGIJA NARODNOG KARAKTERA SRBOHRVATA” i “CRNOGORSKI ČOVEK” i u mnogobrojnim naučnim člancima.

Pojam rase

Obično se misli da su ljudske rase bijela, crna, žuta i eventualno crvena!  Međutim, nauka pod rasama smatra sasvim nešto drugo, dok su ova obilježja  koja  se odnose na boju kože više vezana za klimatske  uslove u kojima je čovjek živio.Dakle, antropološko lice današnje Evrope i susednih dijelova Azije je:

  1. svjetlo obojeni rasni tipovi sjeverne evropske nizije ( nordidi , istočno-evropidi)
  2. tamnije  obojene rase okrugle kratke lobanje ( alpinci, dinarci, armenidi turanidi)
  3. crnokose dugoglavce južnog pojasa ( mediteranci, orijentalidi)

Ispod ovog pojasa, u Africi, nastavljaju se negroidi, indidi, dravidi. Bez obzira na sva mješanja, jasno je da su rase uglavnom vezane za izvjesne geografske i klimatske pojase. Shodno  tome, evropsko stanovništvo je  kombinacija ovih rasa: nordijske, mediteranske, alpiske, istočnoevropidne ( baltičke) i dinarske

( ranije nazivana jadranska rasa).  Ali, oni su  se izmiješali i sa orijentalidima, turanidima, mongolidima i dr., tako da se antropolozi  često ne slažu u pogledu određivanja glavne rase ili podrase.

Glavne osobine ovih rasa su:

  1. NORDIJCI: stas visok i vitak  oko 175 cm,  ramena široka, noge dugačke, lobanja dugačka sa strane spljoštena, potiljak izbočen, lice dugoljasto,  crte oštre, vilice izrazite, usta uska, uvo maleno. Obrve ravne, nos uzak, oči svetle, srednje veličine, koža tanka i blijeda sa providnim venama, kosa plava ili crvenkasta, tanka, glatka i mekana
  2. MEDITERANCI: maleni 161m, sitnije strukture, uzanog lica i zadebljalih usnica, Čelo okruglasto i onisko, obrve u visokom luku, nos uzak, ravan ili povijen, kod nosnica zadebljao, oči tamno smeđe i velike, koža tamnija i neprozirna, kosa tamnosmeđa ili crna, katkad kovrčasta.
  3. ALPISKA: onižeg rasta 1.63, kratkih nogu, skloni debljanju, vrat obao, prsti kratki, lobanja okrugla, vilica široka,  brada obla, često dvostruka i neistaknuta, zubi nezbijeni ( za razliku od drugih evr. rasa), lice široko, okruglo, kesice pod očima i naslage sala, usta povelika, uši odskaču od glave, nos kratak, tup i spljošten, čelo široko i oblo, oči smeđe, malene i pliće smještene nego kod drugih evropskih  rasa,  koža žućkasta ili smeđa, bore se rano javljaju, kosa tamna, debela i kruta, opšti utisak mongoloidnosti.
  4. ISTOČNO-BALTIČKA: srednji ili omanji rast 1.64, široka ramena, snažan kostur, krupni i mišićavi, vrat širok i kratak, ruke i prsti kratki, lobanja velika kratka i ćoškasta, donja vilica široka, lice široko ispljošteno, bez izrazitih crta, usta velika, uho veliko i pritisnutouz glavu, nos debeo spljošten i širok,  obrve visoke, oči sitne, malo ukoso položene, koža malo žućkasta, kosa vrlo svetla, brada slabo raste. I ova rasa ima nešto mongoloidno, iako je svjetlije kompleksije.
  5. DINARCI: stas visok i vitak, 1.74 do 1.78., kosti jake, mišići razvijeni, ruke i noge dugačke, vrat dugačak i snažan, lobanja kratka, često na potiljku ravna kao odsečena, tjeme  visoko. Donja vilica izrazita, malo napred isturena,  Lice usko dugoljasto, crte oštre, čelo visoko, poširoko, natrag zabačeno, nos visokog korijena, dugačak i istaknut, često kukast, brada široka i masivna, usta široka, usne jake. Oči velike tamno smedje, duboko položene. Obrve izbočene i jako svedene. Koža zagasita smeđa, kosa tamno smeđa, jače debljine, katkad kovrčasta. Brada gusta i jaka.
  6. ARMENIDI srednje visine, snažni, debeli, nos veći nego kod dinaraca, povijen kao da visi iz lica, lice šire nego u dinaraca, jagodice niže, usne debele, koža zagasite boje, kosa i oči tamne.

Ako ove rasne tipove uporedimo jedne sa drugim, vidjet ćemo

-da nordijci i dinarci pokazuju znatne sličnosti

-da laponoidne alpince, istočne evropide ( baltičku rasu)  spaja kompleks centralnazijskih mongoloidnih osobina., i da prema nordijsko-dinarskoj grupi predstavljaju jasno odvojenu grupu, iako i među njima ima znakova međusobnog ukrštanja.

Na osnovu gore izloženog se vidi da je Evropa samo poluostrvo Azije, jer većina tih “evropskih” rasa su u stvari samo udaljeni ogranci azijskih rasnih formacija. Jasne granice rasprostranjenosti ovih rasa na evropskoj karti ne mogu se naznačiti, jer su neke rase zastupljene gotovo po svim evropskim zemljama, a i inače, ove rase, u mješavinma sa raznim varijetetima, prelaze jedna u drugu.

Dinarci zauzimaju u svom jezgru dugački zapadno-balkanski krečnjački plato od Istre i Alpa sve do Epira sa većim ili manjim ograncima po  Panonskoj niziji, a i šire tako da ih ima i u Osetiji, Gruziji itd. Na jugoslavenskom području dinarci su najjače zastupljena rasa. Pored njih još su zastupljene: nordijska u  velikom dijelu Slovenije i Južne Srbije, , laponoidno-alpinska u Bačkoj i Banatu, ali i po čitavoj Jugoslaviji, istočno-baltička u Sjevernoj Hrvatskoj,  i nešto mediteranske u jadranskom pomorju. Mongoloidi i turanoidi su nešto zastupljeni u Sjevernoj Hrvatskoj, Vojvodini,  i istočno-srpskim predjelima uz bugarsku granicu.

Dakle, može se zaključiti:  Rasni sastav Jugoslavije bi izgledao ovako: Najveći dio pokazuje jasno izražen majoritet armenoidnog rasnog elementa ( dinarskog ) Taj  majoritet popraćen je minoritetom laponoidnog rasnog elementa koji zauzima drugo mjesto.  Ostale komponente igraju sporednu ulogu.  Ova antropološka provincija obuhvata Hrvatsku sa Slavonijom, Bosnu, Hercegovinu, Crnu Goru, Dalmaciju i raniju Kraljevinu Srbiju, bez njenih istočnih predjela.

Albanci imaju pretežno osobine dinaraca, dok jedan dio ima osobine Lezgijaca sa sjeveroistočnog Kavkaza. Kavkaz je u mnogome ključ za razumjevanje  jugoslovenske etnike.

Stara prednjeazijska rasa najbolje izražena u historijskom narodu HETITA, danas je zastupljena kod Jermena, Kurda i Jevreja.  Već prvi pogled ukazuje na sličnost njih sa dinarcima, što nije čudo jer historija zna da su prednjeazijsci prelazili na Balkan, a taj armenoidni element su vizantijska i turska migracija samo krvno pojačale na Balkanu, bez obzira na neku raniju zajedničku rasnu prapodlogu iz prehistorijskih vremena. Dakle, prelaz prednje-azijskih jermenskih oblika na Balkan doveo je do stvaranja dinarske rase.

Uticaj zemlje i prirode na karakter

Rusi i Poljaci su tipični narodi nizije. Ruska ravnica je uzrok ruskoj tregediji, jer cijela ruska historija pati od nedostatka gorske energije. Stanovnik nizije nema otpornosti, pa se pretvara kroz vijekove u bezobličnu masu, a to se ispoljava i u njegovom jeziku. Ruski i poljski najmekši su jezici Evrope, a gramatika im je razdrobljena kao zemlja. Kultura se doduše stvara u nizini, ali iz gorštačke energije koja u nju silazi. Slično se stvara i kultura juga iz sjevernjačke energije. Nizinac je amorfan u svemu i otuda njegova anarhičnost. Zato je dobar za diktaturu i apsolutizam. Severnjačkim pejsažom se objašnjava njihova natmurenost i suvoparnost. Ljudi iz tih krajeva slabo imaju smisla za umjetničke boje i oblike.  Moralnu čvrstinu starih nordijskih Germana antropolozi objašnjavaju surovom klimom. Također tvrde da su zato oni doprinijeli stvaranju više kulture nego južnjaci.

Što se tiče nas na Balkanu, nama klima nije smetala da budemo prosperitetni, ali nam je smetalo gentsko naslijeđe poteklo iz Male Azije, prednje Azije, a možda i Afrike.

Poslije saznanja da nema nikakve “slovenske rase”, oznaka Jugoslavena kao slavenskog naroda više ne može zadovoljiti!

Ako su Rusi i Poljaci Sloveni, zar naši dinarci sa svojim crnim očima, orlovskim profilom i svojom duševnom prirodom- mogu još uopšte biti Sloveni? Čak niti imena SRBIN i HRVAT nisu slovenskog porijekla! Pretpostavlja se da riječ HRVAT potiče od  staroindoevropskog KARPAT-kamen, a SERB-ljudi, od predindoevropskog  kavkaškog!

A i Turci, prije nego su nam došli, izmješali su se sa našim rasnim rođacima iz prednje Azije i došli nam već kao krvni rođaci! Tako su Turci, koji su primarno bili  mongolske rase,  k nama došli sa manje mongolske a sa više prednjeazijske krvi.  Istina, Turci nisu masovno prelazili na Balkan, tako da danas njihovih ostataka ima samo  duž istočne obale Vardara, niže Skopja. Pri tom moramo odvojiti poislamljene Arnaute, kao i naše bosanske i novopazarske muslimane, među kojima je tek po koja kap turske krvi.. Turci su također, u svoje balkanske provincije dovodili i razne neturske, azijske i afričke elemente ( Tatari, Čerkezi, Kurdi, Jermeni, Perzijanci, Cigani, Arabljani i  negroidi, dr.) Svi su oni ostavili svoj genetski materijal na Balkanu, a sa njim i duhovni.

Ova reorjentalizacija srednjevjekovnog slaveniziranog stanovništva u kojoj su  Turci inače kulturno neproduktivni, bili samo posrednici  u reorjentalizaciji duhovnih i u neznatnoj mjeri  fizičkih  osobina,  predstavlja najzamršeniji čvor  etnogeneze naše duše.

Stratigrafija ( slojeditost) narodnog karaktera. Povremeno se izdvoji neka karakterna crta kao rudiment ili atavistička iskrica koji nas podsjete kakvi smo još negdje u dubini i kakvi smo nekad bili.  Navedimo nekoliko primjera da bismo vidjeli širinu koju obuhvata zakon atavističkih vrćanja ili tzv. karakterna regresija. Tako, npr. nevjerovatna snaga trpljenja ima u sebi nešto praslaveensko i tupo azijsko-mongolsko. Hajdučija sa kojom se bore još nemanjićki organizatpri države potiče iz vlaškog i starobalkanskog elementa, a pretpostavlja se da su je oni genima baštinili od Ilira i drugih starobalkanskih plemena. Sadistička svirepost potiče iz turske epohe, a oni su je donijeli miješajući se sa prednjeazijatima koji su poznati po svireposti. Smatra se da većina takvih organsko-karakternih crta potiče iz tih dubljih slojeva jugoslavenske psiho- stratigrafije.

Za karakter čovjeka nije važno kolika je njegova vitalna snaga, već kako se ona ispoljava u dodiru i sukobu sa svim faktorima života, tj kako on raspolaže svojom životnom snagom i svojim sposobnostima. Bogatijim narodima bilo bi nemoguće shvtiti sa koliko bijednim uslovima života može da se zadovolji naš čovjek, tj u čemu sve on oskudijeva.  Najbolji dokaz složenosti njegovog karaktera se ogleda u izmjeni njegove životne ritmike: od heroizma žrtve do heroizma djela, tj. moći podnijeti i  moći se boriti. To proizlazi iz nordijsko-turanske ofenzivne  rase, a zatim iz slavenske pasivne, što oboje u sebi spaja naš tipični čovjek.  Ali, iz goleme snage trpljenja može da se rodi  apatija, što je kod nas itekako posvuda vidljivo. Osim toga, nas kroz historiju prati herojski duh požrtvovanja i uzaludne žrtve, što ima prizvuk perverznog mazohizma, ali i ratno lukavstvo i borbena dovitljivost. Sav taj tzv. ratnički karakter izazvan je nevoljom o odbranom, a ne osvajačkim instinktom.

Naš jezik svojom osnovnom strukturom je u srodstvu sa grčkim, latinskim germanskim, indijskim, iranskim, armenskim, albanskim i baltičkom grupom indoevropskih jezika ( litvanski, letski i staropruski). Smatra se da su čakavsko i kajkavsko narječje ( a naročiti ruski jezik) bliže praslovenskom i to  se vidi po njihovim arhaizmima i melodičnosti i akcentuaciji tj. “zvuku duše” koji iz tih jezika osjećamo.  To je štokavcu strano. Dok kajkavac i Rus vole koristiti deminutive, štokavac voli augmentative! Ovoj duboki akcentski  jaz se tumači ulaskom nekog stranog, neslovenskog psihološkog elementa u štokavski govor. Štokavski je naprosto “stvrdnuti” slavenski govor i ne može se više smatrati “pravim” slavenskim govorom. Smatra se da mu je  tu osobinu dalo starobalkansko stanovništvo sa koim su se pridošli Slaveni stopili, a zadržao je slavenske karakteristike samo po rubnim područjima gdje je taj balkanski element bio znatnije razredjen. Upravo na taj način su nastajali i razni dijalekti, kad bi se neki jezik na neki način nametnuo nekome tko ima drugačiju unutrašnju psihologiju, pa ga on onda “prihvati” na svoj način ( sa svojom akcentuacijom, melodikom i sl)!

Volja i radna i produktivna sposobnost Jugoslavena. On nije čovjek čvrste volje kao npr. nordijac, već je po tom pitanju sličniji južnjcima i orijentalcima. Doduše, same pokretnosti u smislu psihičke dinamike ima u nas više nego u Nordijaca, ali bez koncentracije i racionalizacije, te se u tom smislu može reći da se  gotovo potpuno “denordizirao” naš čovjek.  Zato savlađivanje prepreka upornom energijom i istrajnim radom, jaka volja kao pokretač u socijalnoj aktivnosti nije više domen nedovoljno usredsređeng jugoslavenskog karaktera. Zato su i svrstani u lenje narode, za koje je karakteristično ono “sutra ću”. Zbog toga ništa ne završe  i ne urade potpuno. Samo nije sigurno da li to vuče od Ilira ili sa orijenta ili je ono ilirskih gena prigrlilo ono orijentalnih običaja kao što su seir, javašluk, ćeif, rahatluk, sevdah i sl. što im je “leglo”.  A rad je smrt svakog junaštva i viteštva!

Ta lijenost je upropastila i potencijalni intelektualizam našeg naroda, lukavo se sakrivajući pod fasadu navodne genijalnosti. Naročito se negativno o takvim kvaziintelektualcima izražavao veliki prijatelj našeg naroda dr Arčibald Rajs, a njegovi opisi kvaziintelektualaca su  primjenjivi i na današnju  kvaziintelektualnu “elitu”.

Zato se sa žaljenjem mora konstatovati da je malo jugoslavenskih intelektualnih ljudi prozrelo tajnu radnog uspjeha: kontiniutet i doziranost koja najzad dovodi do većih rezultata. Zato sa podozrenjem gledaju na takve kao što su Tesla, Jagić, Ruđer Bošković, Jovan Cvijić, Vlaho Bukovac i sl.  za koje odmah sumnjaju da nisu naše gore list, pa ih guše i proganjaju, te oni moraju otići iz svoje takve sredine. Teško je naći zemlju u kojoj bi se rad susretao sa tolikom podozrivošću i u kojoj su sposobni i vredni tako uporno gonjeni kao zvjerad kao što je to kod nas!  Lijena neproduktivnost i zavidna pakost najbrži su i najstroži kritičari!

Aljkavost, površnost i nedostatak radne savjesti, a da i ne govorimo o rudimentarnom osećanju dužnosti, bitni su sastojci u jugoslavenskom etosu rada. Cvijić je došao do zaključka da među 20 ljudi  valjane inteligencije ima  možda jedva  jedan s  jakom  voljom. .Dakle definitivno: ODSUSTVO KULTURE RADA!

Da bi se to promijenilo treba  sa patrijahalne, orijentalno-epske ritmike života preći na modernu, sitniju i ujednačeniju koja jedino može polučiti rezultate rada, a to znači da se seljački sloj koji puni gradove treba tranformisati u građanski. Ali kako, kad niko na tom ne radi? Naši najveći gradovi Beograd i Zagreb su između dva svjetska rata imali  cincarsko- levantsku i njemačko jevrejsku građansku strukturu, koja se slabo miješala sa pridošlicama koje su hrlile u gradove nakon raspada seoskih zadruga. Slično je i sa primorskim gradovima gdje su građanstvo sačinjavali romanski  i osvajački potomci, a svako tko je došao iz zaleđa, za njega se govorilo VLAJ OSTAJE VLAJ!

Drugarska solidarnost ne samo da je slabo razvijena, nego se često praktikuje i “prljava konkurancija”, uzajamno gonjenje i mrcvarenje, samo da bi se izvukla neka lična korist, bilo materijalna bilo patopsihološka. Jugoslavenska ćud, naklonjena ekstremno obojenim emocijama, voli drugom pokaže svoju moć, pa zato Jugosloven nije dobar i snošljiv šef, ni kao viši, a pogotovo ne kao niži. Ako je taj još na nižem stupnju opšte kulture i obrazovanja , (poluintelektualac- što često biva), njegov nagon da iskali svoju moć nad drugim i još uz osvetu, ispoljit će se time jače i otvorenije. Naročita strast mu je udesiti situaciju tako da bude moljen i opet ponovo moljen.

Postoje dvije osnovne crte u skali socijalnih oblika koje karakterišu naše stanovništvo:

–         težnja da se život uokviri sa što manje socijalne stege , tj izbijanje individualnog u svemu socijalnom, i

–         uporno čuvanje biološke srodničke osnovice društvene zajednice ( odakle se  izrodila sklonost ka nepotizmu).

Razlog za to je činjenica što je naš narod kroz vijekove zaustavljan u svom kulturnom razvoju, pa je mogao samo sporo i teško da se uzdiže iznad svoje prvobitne primitivne ( plemenske) homogenosti. Zato mu je čulo za više oblike društvenog života zakržljeno, tj. nije se ni razvilo.

Tako bi  čitajući Dvornikovića morali da se zapitamo: “Sve je to dobro i lijepo: imamo temperamenta i vitalnosti, stvaralačke fantazije i umjetničkog dara, a ni sa umnim sposobnostima ne stojimo rđavo.  A ipak nam ide loše! Zašto?

Možda zato što su individualističke crte našeg stanovništva prepoznatljive uglavnom po negativnim moralnim formama sadržanim u pojmovima zlobe, zavisti, sujete i egocentrizma,  što bi slabilo širenjem socijalnog radiusa, a to  se kod nas veoma sporo odvija. Jugosloven je naprosto tip čovjeka koji je zaokupljen sam sobom, što nije čudo s obzirom da onaj tko sam mnogo pati i  strada  otupi za drugoga, pa je manje osjetljiv i u svojoj i u tuđoj nevolji. Altruistička sentimentalnost i osjećajna obazrivost prema drugima ne odgovara krutom životnom stilu čovjeka borca.  U vezi sa tim je vjerovatno i velika nepovjerljivost i zatvorenost, naročito seljaka.  Zato se  kod nas još i danas pojedinac osjeća sigurnim samo u naslonu na svoje, pa se zato vrline patrijarhalnog svijeta ne mogu naprosto presaditi u iznadpatrijarhalno društveno uređenje. Transformiranje patrijarhalnih vrlina u etičke vrline više i komplikovanije društvene sredine i strukture vrlo je težak i spor proces.

Jedan pronicljivi Francuz- Pajo ( J. PAYOT) je o maniji politiziranja u svojoj domovini rekao: “ Oni što vladaju trebalo bi samo da osiguraju red, tj da  spreče nemirne, nestalne budale da ne smetaju onima koji rade.  Policija i dobri, brzi i nepristrasni sudovi, kao i dobra narodna odbrana- to je njihov posao! A da bi to mogli, moraju za svaki taj posao angažovati stručnog čovjeka. “

Nažalost, kod nas takvih u vlasti nije nikad bilo…

Zaključak

Ko su uopšte Jugoslaveni među ostalim narodima sveta? Jugoslaveni predstavljaju jednu etničku individualizaciju koja je na balkanskoj, evro-azijskoj, prelaznoj zoni nastala iz više slojeva i ukrštanja. U većem stepenu nego mnogi drugi narodi, oni su narod višestrukog porijekla, sa još vidljivim tragovima rasne i istorijske složenosti. Praslovenski, sjevernjački i južni starobalkanski element, sa još neobjašnjenim dubokim preistorijskim i istorijskim vezama sa Malom Azijom- to bi bili osnovni činioci u postanju i formiranju jugoslavenskih etničkih tipova.  Ovi glavni etnogenetički elementi dali su ujedno i osnovne crte današnjim regionalnim podtipovima i varijetetima među Jugoslavenima. U tom nordijsko-balkansko-maloazijskom amalgamu razaznaju se glavni prvobitni elementi i slojevi od sjeverozapada prema jugoistoku jugoslavenke etničke teritorije. Autohtoni balkanski tip izbija u toj kombinaciji najjače ( kao kod Francuza keltski ili Španaca iberijski).Nordijski trag- sa svojim praslovenskim sjevernjačkim elementom gubi se na dubljem Balkanu sve više na starobalkanskom i mediteranskom životnom tlu.  Pored praslavenskog donesenog sa sjevera i balkanskog na jugu primljenog elementa, u jugoslavenski etnički sastav  ušao je i turanoidni, mongoloidni i centralno-azijski element U tom liku balkanski iliroidi, antropološki rečeno dinarci, daju osnovnu dominantu stanovništva Jugoslavije. ( vidi kartu!). Tako su se Sloven i Balkanac stopili u jedno, a slovenska osjećajnost i balkanska životna dinamika dali su  ono specifično u pogledu harmonije ili disharmonije, fizički vitalitet i psihički model u fantaziji, borbi, radu, u socijalnom, etičkom i političkom ponašanju, mišljenju i vjerovanju.  I naklonost   ka ekstremizmu ( crno-bijela tehmika) u svim oblicim životnog reagovanja, počevši od naglih emocionalnhih prelaza iz depresije u eksitaciju, pa do kratkog i slabo  iznijansiranog razmaka između moralnih krajnosti surovog egocentrizma i bolećive ganutosti, potiču iz ovog osnovnog prastarog i nikad do kraja izmirenog dvojstva. Jugosloven je tip čovjeka koji suviše strasno i bolno osjeća svoje lično ja. Borac i slobodoljubac, sujetan i žučan, on će  i život da položi za druge, za ideju, naciju, vjeru. Međutim, u socijalnom i etičkom sklopu teško i mučno popušta i podvrgava svoje lično Ja. I najmanji ustupak drugome od njega se krvavo i bolno otkida. U tom smislu Jugoslaven je individualista od rase i inata!

Prema njegovom cjelokupnom bujnom unutrašnjem životu, pa i vrlo razvijenom i utanačenom socijalno- etičkom osjećanju ( bogat etički riječnik), moralno ispoljavanje na djelu zaostaje daleko  gotovo je rudimentarno prema bogatstvu unutrašnjih moralnih dispozicija ( poslovice, etička filozofija, običaji) Primjena priznatih i opšte usvojenih moralnih načela i kriterija na svoju sopstvenu ličnost vrlo je zakočena i teško se izvršava.  Zato nema grižnje savesti i prezira samog sebe. Ova oralna nedosljednost, etička nelogičnost i nesimetričnost zakočenog etosa, a otkočenost biosa prikazuje često Jugoslovena kao socijalno i etički nedovršenog čovjeka, čega je on sam rijetko svjestan.  To znači da on nije zao, ali mu teško pada da bude dobar! To je kao leća koja mnogo zraka prima, ali ih ne lomi kako treba i ne skuplja u jednom žarištu.  Zbog toga  iako receptivne duše, ipak je slabe realizibilnosti volje, tj ostaje zakočen, slab i neizražen. N putu  aktivne i stvaralačke ličnosti stoje mu na putu njegovi kompleksi.  Zbog toga mnoge njegove duševne snage se ne spajaju i ne pojačavaju uzajamno nego se međusobno koče i sputavaju, pa on cjelokupnom formom svoje duše predstavlja  se lošijim od mnogih drugih, inače duševno siromašnijih i slabije obdarenih naroda, ali u svom karakternom sastavu bolje usklađenih naroda.

Prema tome: Jugoslaven nije ni sjevernjak, ni južnjak, ni istočnjak ni zapadnjak, ni potpuno slovenski, ni potpuno neslovenski i osjećajan i racionalan na svoj način, i mekan u dubini i otvrdnuo  na površini, i jagnje i vuk. On je  u cjelini tip duboke balkansko-slovenske odbrambene vitalnosti, jake osjećajne ekstremnosti, brlo bistrog i izoštrenog uma, ali za rad i stvaranje nedovoljno usredsređene i kristalisane volje i bez određenog i koncentrisanog smjera svih duševnih energija, sem ako se radi o borbi. Zato nije čudo što mnogi kažu da “bi mogao” da “je htio”!

Uklanjanje ove “bi” kočnice predstavlja glavni problem jugoslavenskih duševnih razvojnih mogućnosti. Iskustvo pokazuje da i pojedinac i kolektivitet mogu  reagiranjem na svoje sopstveno primarno biće da postignu i izvjesne  karakterne preobražaje i prilagođenja.. Sa tog stanovišta i čitava kultura ne znači ništa drugo do oslobađanje i razvijanje jednih pozitivnih, a kočenje drugih negativnih duševnih sila i osobina.  Tada ne bi više bilo da je kod nas pojedinac zakočen još u samom sebi, a naš kolektivitet je takav da u njemu još i jedni koče druge. To je naša najvažnija dijagnoza koja nam sama po sebi govori u kom smjeru treba ići i na čemu treba uporno raditi da i mi postanemo napredan i civilizovan narod.

Bogumilstvo

Bogumilstvo je jedna sekta koja se javila kao kritika kršćanstva i to na području koje je ostalo pod dominacijom Grčke katoličke crkve, nakon uzdvajanja Rimske katoličke crkve iz sveukupnog kršćanstva. U vrijeme pojave bogumila već je Grčka katolička crkva počela da sebe označava ortodoknom ili pravoslavnom, za razliku od rimske jeresi. Bogumilastvo se javilo na odručju Bugarske i dobilo naziv popu Bogumilu, koji je imao štošta da zamjeri kršćanskoj crkvi koja se vezala za državu uvlast. Zbog toga su vlasti srednjevjekovnih država proganjale ovu sektu, pa su njene pristalice bježale najprije u Srbiju, a zatim u Bosnu, s obzirom da su ih i vlasti iz Srbije protjerivale. Vlasti u Bosni su bile tolerantnije  prema njima, pa su tu našli svoje utočište, ali ne pod tim imenom, već pod imenom krstjani, dobri ljudi i dr., a crkva se zvala bosanskom. Bogumilstvo  je ustalo i protiv vizantizacije ( u Bugarskoj i Srbiji)  i protiv  latinizacije  u Bosni, tj protiv država koje su pod tim sistemima bile stvorene. Stoga se bogumilstvo može smatrati nekom vrstom “protenstatizma” pravoslavlja na Balkanu, tj najraniji protestantizam evropskog kršćanstva uopšte, koje se prenosi i u zapadnu Evropu pod imenom paterana, katara, albingeneza i valdeneza ( Francuska), vodi do Viklifa, Husa i najzad LUTERA!. Zato se može reći da bogumilstvo nije ostalo samo sekta, već je poprimilo i karakter duhovnog pokreta, baš kao i protestantizam nekoliko stoljeća kasnije.

Vladimir Dvorniković je sin učitelja Ljudevita i učiteljice Marijane, rođen u Slavonskom Brodu. Roditelji su mu službovali kao učitelji  u Gorskom Kotaru, Sarajevu, Zemunu i još kojekuda. Školovao se u Zemunu, Sarajevu i Beču, gdje je i doktorirao filozofiju.  U početku je bio stipendista  Austro-Ugarske, ali su mu 1911 stipendiju obustavili zbog   njegovih naučnih članaka i rasprava, koji se nisu  uklapali u austrougarske koncepcije.

Jedno vrijeme  (do 1926) radio je kao sveučilišni profesor  u Zagrebu, ali je svojim briljantnim umom i širokom obrazovanošću  i tamo zasmetao trojici svojih kolega koji su se  osjećali inferiornim  u odnosu na njega, pa su ga bukvalno protjerali sa ovog Sveučilišta u penziju ( imao je samo 38 godina!)

Poslije toga je otišao u Beograd  gdje je tek 1933. ponovo postao univerzitetski profesor. Ali, za kratko. I tamo je bilo onih inferiornih kojima je smetao, tako da je već 1934. morao da napusti Univerzitet i odlazi u penziju. U narednih 5 godina, zahvalujući  uglednom beogradskom izdavaču pisao je svoje kapitalno djelo KARAKTEROLOGIJA JUGOSLOVENA, koje je štampano 1939.

Osim ovog djela  od neprocjenjive vrijednosti, njegova bibliografija, za koju se smatra da i još nije kompletirana, broji oko 400 naslova iz raznih oblasti. Jedna od omiljenih tema mu je bila karakterologija i psihopatija balkanskog stanovništva, čemu bi  se konačno trebala posvetiti šira društvena i politička pažnja, ako mislimo ikad dostići BOLJI ŽIVOT na ovim prostorima. On nam je to nudio, ali su  vlastodršci u tome   prepoznali sebe  i zabranili da se o tome govori…

Poslije Drugog svjetskog rata bio je bagatelisan od  Broza i njegove klike, tako da je živio u velikoj oskudici i to od prodaje svojih akvarela. Sve ostalo ogromno znanje koje je posjedovao- NIKOM NIJE TREBALO!!

Godine 1956. morao  je na operaciju žuči, koja nije uspjela(!!??), te je nakon te operacije umro. Njegova supruga Jovanka, pozorišna glumica, da bi ga sahranila, morala je prodati sliku Jovana Bijelića, koju  je Dvornikoviću davno prije poklonio sam autor. Nažalost, tako su u našem društvu završavali svi oni PRAVI INTELEKTUALCI koji su svoj život  posvetili općem dobru i koji  su bili u stanju da  vide mnogo dalje od ostalih. Nije bio iznimka ni Vladimir Dvorniković, iako je bio jedan od  najboljih i  najzaslužnijih. A možda je BAŠ ZATO tako i prošao!?

Na kraju ipak da zaključimo: Društva i države koje tako “cijene” svoje najumnije ljude i nisu ništa drugo zaslužile osim propasti, što ih je i snašlo- i Austrougarsku, i Kraljevinu Jugoslaviju i Brozovu Jugoslaviju…. 

Eine Antwort

  1. Ово није студија, ово је комплетна, тенденциозна глупост. Не могу навести ни три примера за сваку “ расу“ који имају 70% наведених карактеристика. И…како би било кад би обрнули ствари…сви који имају „европске главе“ на истоку су у ствари мешани са Аријевцима. Је ли „Аријевац“ дозвољена реч? Или је и то данас, у „демократији“ забрањено…као што је забрањено безброј ствари, више него у било којој тиранији у историји?

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden /  Ändern )

Google Foto

Du kommentierst mit Deinem Google-Konto. Abmelden /  Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden /  Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden /  Ändern )

Verbinde mit %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d Bloggern gefällt das: